Maandenlang was president Jean-Claude Trichet van de Europse Centrale Bank (ECB) bezig om de financiële markten voor te bereiden op een jaar vol rentestijgingen. Met subtiele keuze van precies de juiste codewoorden (“strong vigilance” afgewisseld met “ monitor very closely”), stuurde hij de verwachtingen van de markten, zodat de rentestappen geen schrikreactie zouden geven.

Twee keer verhoogde de ECB de beleidsrente dit jaar. Op 13 april en 13 juli kwam er een kwart procentpunt bij. Dat bracht de rente op anderhalf procent.

Uitzonderlijk laag
Historisch gezien is dat nog altijd een uitzonderlijk lage rentestand. Zeker gezien de hoge inflatie in het eurogebied: in augustus stegen de prijzen met 2,5 procent op jaarbasis, ruim boven het ECB-maximum van 2 procent.

Toch koos de bankpresident er donderdag tijdens zijn maandelijkse persconferentie voor om de verwachtingen van de financiële markten in een andere richting te duwen. “The outlook for price developments is balanced”, zei Trichet. Over de groeivooruitzichten voor het eurogebied zei hij: “The risk on the downside are intensified.”

Het beleid van regelmatige, kleine renteverhogingen is daarmee van tafel. De ECB houdt de rente de komende tijd gelijk. Misschien – maar daar zei Trichet nu nog niets over – zit er in de wat verdere toekomst zelfs een daling van de rente in.

Europese schuldencrisis
Trichet keert op zijn schreden terug. Door de Europese schuldencrisis is er weer veel onrust bij de banken en koelt de economie van het eurogebied snel af. Daardoor is er veel minder kans op snel stijgende lonen en prijzen. De inflatievrees heeft plaats gemaakt voor recessieangst.

Met de kennis van nu, waren de renteverhogingen van april en juli dus ook geen gelukkige beslissingen van de ECB. Men heeft in Frankfurt een half jaar lang de verkeerde oorlog gevoerd.

Lehman Brothers
Dat is niet voor het eerst. Ruim drie jaar geleden, op 9 juli 2008 verhoogde de ECB de rente met een kwart procentpunt tot 4,25 procent. De inflatie was opgelopen naar 4 procent en de olieprijs tikte de 160 dollar per vat aan.

Maar twee maanden later ging zakenbank Lehman Brothers failliet, brak de kredietcrisis in alle hevigheid uit en moest de ECB de rente in in zeven grote, snelle stappen verlagen tot 1 procent. Wie een historische grafiek van de ECB-rente bekijkt, ziet daarop de lachwekkende bult van de misplaatste renteverhoging van juli 2008.

Hilarische hobbel
Komt er voor 2011 nog zo'n hilarische hobbel in de grafiek? Nee, de vergelijking gaat mank, want anders dan in 2008 is de rente nog altijd zeer laag.

Bij een inflatie van 2,5 procent en een formeel rentetarief van 1,5 procent, is de reële rente negatief. Banken kunnen nog steeds gesubsidieerd lenen bij de ECB. Trichet heeft het monetaire gaspedaal diep ingetrapt. Van echt remmen was dit jaar geen sprake.

Een rente van anderhalf procent zorgt niet voor een recessie, net zo min als een renteverlaging de economie zal redden. Mogelijk zal de geschiedenis leren dat de renteverhogingen van april en juli onnodig waren. Maar desastreus waren ze allerminst.